Oorzaken

Oorzaken bij kinderen en volwassenen

De meest voorkomende oorzaak van visuele problemen is onvolledige of te sterke breking van het licht (refractie genoemd). De beeldlijnen worden dan niet op één punt op het netvlies samengebracht in de vorm van het object waarvan de lichtstralen worden weerkaatst. De ooglens neemt een groot deel van deze brekingsfouten voor zijn rekening, maar ook het gebolde hoornvlies heeft een taak in het breken van het licht. Vorm-/dikteafwijkingen van het hoornvlies kunnen daardoor ook tot brekingsfouten leiden.

Wanneer het punt waarop de lichtstralen correct bij elkaar komen vóór het netvlies liggen (en dus doorschieten tot aan het netvlies waardoor het beeld onscherp wordt) spreekt men van bijziendheid; myopie. Wanneer het punt fictief gezien áchter het netvlies zouden samenvallen (en dus te vroeg en nog verspreid op het netvlies vallen) spreekt men van verziendheid; hypermetropie.

 

oog plaatje 3 - myopie

 

oog plaatje 4 - hypermetropie

 

Een laatste veel voorkomende vorm is astigmatisme. Hierbij is het hoornvlies (dat een deel van de breking verzorgt) niet vloeiend van vorm; er zitten verdikkingen, verdunningen of vervormingen in waardoor de breking van lichtstralen die op deze plaatsen vallen sterker/minder sterk gebeurt dan op andere plaatsen van het hoornvlies. Het beeld dat op het netvlies valt wordt hierdoor onscherp.

De ernst van deze drie mogelijke afwijkingen bepaalt de ernst van de visuele beperking. In de meeste gevallen kunnen dergelijke afwijking met behulp van een bril gecorrigeerd worden (dit wordt respectievelijk gedaan in termen van ‘+’-sterktes, ‘–’-sterktes, en ‘cilinders’). Wanneer de + en de – sterktes dermate hoog zijn leiden ze (met gebruik van een bril) tot slechtziendheid.

 

Ook aandoeningen als cataract (grijze staar), glaucoom (verhoogde oogboldruk), en diabetische retinopathie kunnen leiden tot visuele problemen. Deze aandoeningen kunnen zowel bij volwassenen als bij kinderen voorkomen

In het geval van cataract vertroebelt de ooglens in toenemende mate, waardoor licht niet meer goed wordt doorgelaten en slechtziendheid (troebel zicht) ontstaat. In de ernstigste gevallen wordt de ooglens geheel ondoorzichtig waardoor de persoon blind wordt aan het betreffende oog. Kinderen kunnen in zeldzame gevallen met cataract geboren worden. Wereldwijd is cataract de oorzaak van 50% van alle gevallen van blindheid. Een mogelijke behandeling van cataract is het vervangen van de lichaamseigen ooglens door een kunstlens. Dit is in veel gevallen mogelijk.

Bij glaucoom (ook wel ‘groene staar’ genoemd) is er sprake van een toenemende verhoging van de druk in de oogbol. Wanneer dit onbehandeld blijft zal de persoon te maken krijgen met blinde vlekken in het gezichtsveld, toenemend tot volledige blindheid in het betreffende oog. Het verlies van zicht treedt over het algemeen in vanaf de buitenkanten van het gezichtsveld, waardoor de aandoening in het begin vaak niet wordt opgemerkt; iedereen wordt immers op een bepaald punt begrensd in het kijken aan de buitenzijden van het gezichtsveld. Het zicht in het centrale deel van het gezichtsveld blijft lang onbeperkt. De oorzaak van de verhoogde oogboldruk is nog onbekend; bij sommige mensen is de aandoening zelfs aangeboren.

Diabetische retinopathie is het gevolg van diabetes. Een bekend probleem van diabetes is een verslechterde bloeddoorstroming in het lichaam. Dit kan gevolgen hebben voor de visuele vermogens doordat het zicht afhankelijk is van bloedvoorziening in de vele kleine haarvaatjes die zich in het netvlies bevinden. Wanneer deze haarvaatjes onvoldoende doorbloed zijn, worden ze beschadigd en leidt het tot schade aan het netvlies. Het zicht van de persoon vertoont dan donkere vlekken, verspreid over het hele gezichtsveld. Daarnaast kan de diabetes leiden tot de spontane aanmaak van extra haarvaatjes in het netvlies, die in hun aanleg erg kwetsbaar zijn en snel tot bloedingen leiden. Dit is de meest ernstige vorm van diabetische retinopathie; deze bloedingen zijn vaak de oorzaak van acute blindheid of slechtziendheid. Ook hierbij zijn donkere vlekken (tot volledige duisternis) te zien in het gezichtsveld. Tot slot komt ook cataract vaak voor in combinatie met diabetes.

 

Oorzaken specifiek voor kinderen

De meest voorkomende oorzaak van een visuele beperking bij kinderen in westerse landen is corticale blindheid. Hierbij is met de functie van de ogen niets mis, maar de hersenen (betrokken bij de verwerking van visuele prikkels) zijn beschadigd waardoor de persoon niet in staat is de visuele input te verwerken. Deze hersenbeschadiging kan door vele oorzaken zijn ontstaan, waaronder een ongeval of een infectie (voor, tijdens of na de geboorte). Bijzonder aan deze aandoening is dat mensen soms nog wel een bewegingsrichting van een afbeelding kunnen aangeven, bijvoorbeeld wanneer op een afbeelding balken of lijnen worden weergegeven die allen in dezelfde richting wijzen. Wanneer een roosterpatroon wordt getoond zijn is dit niet meer mogelijk. Het blijkt ook dat mensen met corticale blindheid toch een bepaald gedragspatroon met betrekking tot het kijken naar dingen laten zien. Zo richten zij de ogen niet graag op dingen die ze niet eerder hebben ‘gezien’, ‘kijken’ zij graag naar objecten die zich dichtbij bevinden, hebben ze vaak een voorkeur voor een bepaalde kleur om naar te ‘kijken’, wordt er vaak gestaard en zijn snel bewegende dingen aantrekkelijk. Er wordt echter nog veel onderzoek gedaan naar deze aandoening, omdat er nog veel onduidelijkheden zijn.

Andere oorzaken van blindheid of slechtziendheid bij kinderen zijn vaak van prenatale en erfelijke aard; glaucoom en cataract zijn al genoemd. Een andere aangeboren én erfelijke aandoening is retinitis pigmentosa(ook wel tunnelvisie genoemd), ook wel veroorzaakt door prenatale infecties als syfillis en Rode Hond. Bij Retinitis pigmentosa sterven delen van het netvlies af en wordt er langzaam pigment afgezet in het netvlies. Deze afzetting begint meestal aan de randen van het netvlies en trekt langzaam naar het centrum; vandaar de benaming ‘tunnelvisie’. Het zicht van de persoon is vergelijkbaar met de ervaring van een ziende persoon die met ieder oog door één kokertje kijkt; de beelden zijn beperkt en vormen geen geheel met elkaar doordat beide ogen een ander deel van de omgeving zien. Naarmate de retinitis pigmentosa verder gevorderd is, is dit beeld meer van toepassing en wordt het ‘kokertje’ steeds kleiner in diameter. Een ander kenmerk van retinitis pigmentosa is dat men moeite heeft met het kijken in weinig belichte omstandigheden (de zogenaamde ‘nachtblindheid’).

Een andere veel voorkomende oorzaak van blindheid/slechtziendheid bij kinderen is prematurenretinopatie. Deze vorm komt voor bij kinderen die prematuur (voor de 37e week) geboren worden en de eerste periode van hun leven in de couveuse aan de zuurstof liggen. Prematuur geboren kinderen hebben over het algemeen behoefte aan toediening van zuurstof om schade aan de hersenen te voorkomen, maar een teveel aan toegediende zuurstof leidt tot de vorming van littekenweefsel en abnormale groei van bloedvaten in het oog. Er zijn inmiddels aanwijzingen dat overmatige zuurstof toediening niet de enige oorzaak is van prematuren retinopathie, maar het onderzoek hiernaar is nog gaande.

 

Een verkeerde werking van de spieren rond het oog kunnen tot slot ook de aanleiding zijn tot problemen met het zien. Twee vormen worden nog besproken: Strabisme en Nystagmus.

Strabisme (of ook wel ‘scheelzien’) is een aandoening waarbij één of beide ogen naar binnen of naar buiten gericht zijn en dus niet op hetzelfde punt gericht kunnen worden. Strabisme kan leiden tot blindheid aan één oog wanneer behandeling uit blijft; de hersenen gaan dan het beeld van één van de ogen (meestal het slechtste) negeren om maar een zo bruikbaar mogelijk beeld te verkrijgen. Dit uitgeschakelde oog kan vervolgens niet meer worden gebruikt. Behandeling kan (voordat deze fase wordt bereikt) door het inkorten of verlengen van de oogspieren zodat de ogen in de goede stand komen. In mildere gevallen kunnen oog-oefeningen ook al leiden tot het verhelpen van de aandoening. Deze oog-oefeningen kunnen de vorm hebben van spieroefeningen maar ook kan het goede oog worden afgeplakt met een pleister waardoor het minder goede oog wordt gedwongen te werken.

Nystagmus is tot slot een aandoening waarbij de oogspieren het oog op een snelle, ritmische manier heen en weer laten bewegen; bijvoorbeeld van links naar rechts, van boven naar onder etc. De persoon met nystagmus heeft hier geen controle over maar het kijken wordt (afhankelijk van de ernst van de nystagmus) aanzienlijk verstoord. De precieze oorzaak van nystagmus is nog niet geheel duidelijk maar de verwachting is dat er sprake is van een stoornis in de aansturing van de oogspieren door de hersenen. Nystagmus is vrijwel altijd een aangeboren aandoening die niet te genezen is. In de gevallen dat de nystagmus niet aangeboren is, kan dit veroorzaakt worden door problemen in het functioneren van de hersenen of door problemen in het binnen-oor. Deze verworven vorm van nystagmus gaat vrijwel altijd over wanneer de onderliggende aandoening genezen wordt.

 


Leave a Reply